Hơn 130 quốc gia, chiếm 98% GDP toàn cầu, đang trong cuộc đua phát triển Tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC). Cuộc cách mạng tài chính này đặt ra một câu hỏi cấp bách: Liệu sự trỗi dậy của đồng tiền do nhà nước kiểm soát sẽ đặt dấu chấm hết cho tương lai phi tập trung của tiền điện tử, hay chúng sẽ tìm thấy một con đường bất ngờ để cùng tồn tại?

Cơn Sốt Toàn Cầu Mang Tên CBDC

Những gì từng là các dự án thí điểm nhỏ lẻ giờ đã phát triển thành một cuộc đua toàn diện để số hóa tiền tệ quốc gia. Theo số liệu mới nhất, hơn 130 quốc gia—đại diện cho 98% GDP toàn cầu—hiện đang trong các giai đoạn khác nhau, từ nghiên cứu, phát triển đến thử nghiệm Tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC).

Cuộc dịch chuyển mang tính toàn cầu này được thúc đẩy bởi ba mục tiêu chính: thiết lập hệ thống thanh toán nhanh hơn, thúc đẩy hòa nhập tài chính và tăng cường kiểm soát đối với dòng chảy tiền kỹ thuật số.

Các cường quốc kinh tế đang dẫn đầu xu hướng. Trung Quốc đã đi tiên phong với đồng e-CNY (nhân dân tệ kỹ thuật số), Khu vực đồng Euro đang ráo riết chuẩn bị cho Euro kỹ thuật số, trong khi các quốc gia như Nigeria (eNaira) và Bahamas (Sand Dollar) đã chính thức triển khai.

Giới phân tích nhận định giai đoạn 2025-2028 sẽ là bước ngoặt, khi các dự án thí điểm bắt đầu chuyển sang triển khai thực tế. Công cụ theo dõi CBDC của Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) hiện ghi nhận con số kỷ lục 49 dự án thí điểm đang hoạt động, cho thấy tốc độ khẩn trương mà các chính phủ đang hướng tới.

Hai Mặt Của Một Đồng Xu Kỹ Thuật Số

Nhìn bề ngoài, cả CBDC và tiền điện tử (như Bitcoin) đều là "tiền kỹ thuật số". Tuy nhiên, về bản chất và kiến trúc kỹ thuật, chúng là hai khái niệm đối lập hoàn toàn.

• CBDC: Mang tính tập trung. Chúng là nợ phải trả của ngân hàng trung ương, được nhà nước hậu thuẫn và thiết kế để đảm bảo sự ổn định và kiểm soát của chính sách tiền tệ.

• Tiền điện tử: Xây dựng trên lý tưởng phi tập trung và không cần cấp phép (permissionless). Chúng được thiết kế để loại bỏ sự kiểm soát của một tổ chức trung tâm, hướng tới tự do tài chính cá nhân.

Câu hỏi lớn nhất thị trường đặt ra là: Liệu một hệ thống tập trung có thể cùng tồn tại với một hệ thống phi tập trung, hay một trong hai sẽ bị đào thải?

Kịch Bản "Cùng Tồn Tại"

Một số chuyên gia cho rằng CBDC không phải là kẻ thù, mà có thể là "cửa ngõ" bất ngờ đưa người dùng đến với tiền điện tử.

Theo một phân tích từ RevBit, CBDC có thể đóng vai trò giáo dục thị trường. Chúng giúp công chúng làm quen với các khái niệm như ví kỹ thuật số và thanh toán dựa trên blockchain. Một khi người dân đã thoải mái sử dụng đồng Euro kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành, rào cản tâm lý để họ khám phá Bitcoin hoặc các nền tảng Tài chính Phi tập trung (DeFi) sẽ giảm xuống đáng kể.

Một số nghiên cứu khác cũng chỉ ra một kịch bản "phân chia vai trò": CBDC sẽ chiếm lĩnh mảng thanh toán hàng ngày được quản lý chặt chẽ, trong khi tiền điện tử tiếp tục giữ vai trò là tài sản đầu tư, lưu trữ giá trị và phương tiện chuyển giao xuyên biên giới.

Mối Đe Dọa: Quyền Riêng Tư Và Sức Ép Pháp Lý

Tuy nhiên, cộng đồng tiền điện tử vẫn giữ thái độ hoài nghi sâu sắc. Mối lo ngại lớn nhất không nằm ở khía cạnh cạnh tranh, mà là ở quyền riêng tư và sự giám sát.

"Chúng tôi thực sự không muốn CBDC… chúng là mặt trái của tiền điện tử," một người dùng bình luận trong một cuộc thảo luận sôi nổi trên Reddit vào tháng 11, phản ánh tâm lý lo ngại về sự giám sát của nhà nước.

Nỗi lo này không phải là không có cơ sở. Sự xuất hiện của CBDC gần như chắc chắn sẽ thúc đẩy các cơ quan quản lý ban hành các quy định kiểm tra KYC (Xác minh danh tính) và AML (Chống rửa tiền) chặt chẽ hơn. Điều này có thể thắt chặt vòng vây pháp lý xung quanh tiền điện tử, đánh đổi sự tự do lấy tính hợp pháp.

Một nghiên cứu đáng chú ý của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) vào năm 2025 đã chỉ ra một mối tương quan đáng lo ngại: "Tâm lý tích cực hơn của ngân hàng trung ương về CBDC có liên quan đến những tác động tiêu cực đến lợi nhuận của thị trường tiền điện tử." Điều này ngụ ý rằng, khi các chính phủ càng nghiêm túc với CBDC, áp lực (cả về pháp lý và thị trường) lên tiền điện tử càng lớn.

Ngân Hàng Thương Mại "Ngồi Trên Đống Lửa"

Tiền điện tử không phải là đối tượng duy nhất cảm thấy sức nóng. Hệ thống ngân hàng thương mại truyền thống cũng đang đối mặt với một mối đe dọa hiện hữu.

Một báo cáo với tiêu đề "CBDC và Ngân hàng: Loại bỏ sự trung gian nhanh và chậm" cảnh báo về hiện tượng "phi trung gian hóa". Nếu CBDC bán lẻ (phát hành trực tiếp cho người dân) trở nên phổ biến, người dân có thể rút tiền gửi khỏi các ngân hàng thương mại để lưu trữ trực tiếp tại ngân hàng trung ương.

Điều này sẽ làm xói mòn nguồn vốn huy động cốt lõi của các ngân hàng, buộc họ phải định hình lại hoàn toàn mô hình cho vay và hoạt động kinh doanh của mình.

Vậy, CBDC tốt hay xấu cho tiền điện tử? Câu trả lời có lẽ là cả hai.

Chúng chắc chắn sẽ làm tăng tính cạnh tranh, thắt chặt quy định và thay đổi cách thức vận hành của dòng tiền. Nhưng đồng thời, chúng cũng sẽ thúc đẩy hàng tỷ người dùng bước vào thế giới tài chính kỹ thuật số.

Câu hỏi thực sự bây giờ không còn là liệu CBDC có xuất hiện hay không—chúng chắc chắn sẽ xuất hiện. Câu hỏi là liệu hệ sinh thái tiền điện tử có thể phát triển đủ nhanh, đủ mạnh mẽ và đủ linh hoạt để duy trì sự phù hợp và khẳng định giá trị độc lập của mình trong một thế giới mà mọi chính phủ đều muốn có một phần của blockchain hay không.

Disclaimer: Bài viết chỉ có mục đích thông tin, không phải lời khuyên đầu tư. Nhà đầu tư nên tìm hiểu kỹ trước khi ra quyết định. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về các quyết định đầu tư của bạn.